Umjere Zastite granicnog prelaza
izmedu Bosanskog i Slavonskog Broda ubraja se i institucija karantena, ovdje
popularno nazvana kontumac. Time se prvenstveno moralo prijeciti da bi se
zaraza kuge mogla rijesiti preko granice. u tome pogledu Slavonski Brod se vise
cuvao od Bosanskog.
Najstariji kontumac osnovan je u
Bosanskom Brodu u vrijeme kada je pripadao u sklop Habsburske monarhije poslje
1718.godine. Nalazio se nekako nasuprot usca Mrsunje u Savu, a postajo je sve do
Beogradskog mira 1739. godine. Arhivski podaci o toj ustanovi vise ne postoje,
oni su davno unisteni. Arhiv brodske tvrdave spaljen je 1924. godine, kada je
unisteno neprocjenjivo blago.
Polazaj ovog kontumaca jasno je
vidljiv na planu Slavonskog Broda 1732. godine cime je oborena stara prepostavka
da je on bio polozen na prostoru Rafinerije nafte, nedaleko od starog katolickog
groblja. Mozda je i ondje postojao neki kontumac, ali nepoznate starosti. Prvi
brodski karanten nalazio se, dakle na obali pored mjesta kod kojega su
pristajale skele za prelaz preko Save.
Prvi podatak o posojanju kontumaca u
Slavonskom Brodu datira iz 1747.godine . On se tada nalazio u adoptiranim
prostorijama "stare tvrdave"tj, u Vukovcu na rijeci Mrsunji pored utoka u Savu.
To znacfi da se jos i tada prijlaz preko Save nalazio na Adi, a u dokumentima
zvanoj "Insul", a taj je postojao jos u rimsko doba. Kontumac se, prema tome,
nalazio na prostoru izmedu danasnjeg Franjevackog samostana i Festunga, Vukavac
je bio dovoljno udaljen, pa tako i u higijenskom pogledu bezopasan za stanovnike
garda.
Takve prike potrajale su sve do
1780.godine, do smrti carice Marije Terezije, kada je osnovan novi kontumac nize
Franjevackog samostana, a razlog za to preseljavanje bila je cinjenica da su
turske vlasti prenjele skelu za prelaz preko Save blizu 400 metara nizvodno od
Ade, kod starih topola. Naime, izgradnjom Festunga prekinuta je bila veza izmedu
stare tvrdave Vukovac i grada Broda. Grad se morao povuci podalje od tvrdave;
sve kuce u njegovom zapadnom djelu su porusene , a Samostan, ranije situiran na
Trgu Marsala Tita, mora je biti prenesen na njegovo danasnje mjesto. Tu je bilo
od vojnih vlasti dozvoljeno i lociranje skele, dok je stari, od davnina
prakticirani prelaz preko Ade bio defenitivno napusten, pa tek 1879.godine
ponovo uspostavljen kao kolski i zeljezniki most.
Tek za vrijeme prvog svetskog rata
uvedena je neka vrsta kontumaca u zgradi koja se nalazila nizvodno od Cardaka,
kod topola, ali je rezim u njemu bio znatno blazi. Razlozi za njegovo
uspostavljenje bile su ceste pojave tifusa i drugih zaraznih bolesti, sto se
donekle moglo suzbijati na prelazu preko Save. Taj karanten je vodio je neki
Mustafa, pomalo cudan covjek, kada bi popio kafu pojeo bi i findzan. Tako se
barem pricalo.
Boravak u karantenu trajao je
pocetkom XVII stoljeca 52 dana, sto je jako otezavalo promet ljudi i dobara
izmedu dvije drzave. Za Marije Terezije (1740-1780) taj rok je skracen na 28.
dana, jer se praksom ustanovila da je to realan raspon vremena za izbijanje
eventualne bolesti. Kontumac u Slavonskom Brodu ukinut je 1872.godine, ali smao
za ljude, dok je za stoku osato na snazi jos nekoliko narednih godina-sve do
okupacije Bosne 1878.godine.
