Samopokretno volzilo na benzinski pogon konstruirao je
Gottlieb Daimler 1885. godine. Neovisno o njemu slicna kola sagradio je samo
godinu dana kasnije Karl Benz. Gotovo u isto doba doslo je do slicnih
pronalaznika u Francuskoj, Engleskoj i Sjedinjenim Americkim drzavama. Prvi
motor na pogon naftom izumio je Rudolf Diesel 1897. godine. Sve do 1900. godine
bili su zapravo fijakeri sa ugradenim motorom. Tek poslje te godine konstruktori
se odlucuju da novim vozilima dadu odgovarajuci i od fijakera razliciti izgled,
prilagoden brzini koja se vec tada pocela razvijati.
Na prvim medunarodnim trkama 1894. godine izmedu Pariza i
Rouena postignuta je maksimalna i do tada necuvena brzina od 20.5 km/sat. Osam
godia kasnije ona je vec dostigla do 83 km/sat, a Karl Benz je 1909. godine
dostigao sa svojim najnovijim modelom brzinu od 205 km/sat.
Godine 1895. prozvedena su u Americi 4 automobila, a 1900.
godine vec ih je bilo 8.000, da bi 1918. godine bilo proizvedeno 5,600.000 kola.
Za nas je to vazan podatak, jer su jedna kola iz te proizvodnje dospjela 1923.
godine u Bosanski Brod kao vlasnistvo Rafinerije nafte. Bilo je to proizvod
najvece americka firme FORD. Vozio je relativno kratko vrijme jer mu se 1925.
godine pridruzio vrlo losi francuski auto marke Berliet koji je gotovo
svakodnevno bio u kvaru i stalno se morao popravljat.
Oba automobila zamijenio je 1928. godine prekrazni zeleni
DODGE koji je u ono doba bio posljednja rijec auto-industrije. Rafinerija je,
naime u proljece 1927. godine preska u ruke Rockefellerovog trusta Standad Oil
Company, a nakon sto drugi proizvodac nafte, Vacuum Oil Company, nije mogao
izdrzati konkurenciju, oba koncerna su se udruzila u jednu firmu.
Nova firma nije se nikako mogla pomiriti sa vr;lo
starim i potpuno demodiranim voznim prakom stare Rafinerije, pa je,
prvenstveno za potrebe direktora, nabavila nova kola, dok je stari
dobri Ford nestao u starom gvozdu. Velika steta, jer bi bio danas
odlican eksponat u nekom tehnickom muzeju.
Mi koji se jos sjecamo staroga rafinerijskog
Forda kada je uz dolicnu buku i primitvnu rucnu trubu trazio prolaz
na prasnjavoj, a ponekad i blatnoj cesti u pazane dane, prevozeci
dake iz Rafinerije u osnovnu skolu. Visoki volan mu je bio na desnoj
strani, buduci da je bio proizvoden za Evropu, a u Engleskoj se
vozio lijevom stranom ceste. Svijetiljke su mu bile vrlo daleko od
danasnjih reflektora-one su bile na plinski pogon. Auto je vozio
maksimalno 20 km/sat, dakako kroz grad, no nije mnogo brze ni na
otvorenoj cesti. Spomena je vrijedna i jedna anegdota; u Luzanima se
rafinerijski automobil na otvorenoj cestisudario sa nekim drugim u
slucajnom prolazu. Saobracajni propisi nisu bili odvise strogi, a
zaprepastenje od iznenadnog susreta dovelo je do nepaznje i
incidenta. Ovaj dogadaj je fotografski snimljen, ali nije poznat dan
kada se to dogodilo niti je sacinjen zapisnik.
