Kako je poznato, Bosanski Brod se
prvi put navodi u pisanom dokumentu kao " Turski Brod" 1691.
Naselje tada nije imalo nikakav upravni status, ali je zametak
buduce tvrdave cija je gradnja mogla upravo u to vrijeme otpoceti.
Te godine je , naime austriska vojska zauzela Slavonski Brod, koje
je jos od srednjeg vijeka imao svoju tvrdavu ( Vukovac) na uscu
Mrsunje i poveliko civilno naselje koje se zvalo Berislavica Brod,
po vlasteniskoj porodici koja je u kasnom srednjom vijeku
gospodarila u ovom kraju.
U izvjestaju iz 1691 navodi se da je u " Turskom Brodu" bilo vrlo
malo stanovnika, pa stoga zvuci gotovo paradoksalno da je upravo
na tom mjestu otpocela gradnja velike tvrdave. Tvrdavu su gradili
francuski inzenjeri koje je njihov kralj Ludvig XIV, bolesno
ljubomoran na Habsburgovce stavio na raspolaganje turskom sultanu.
Nadzirali su veliku sjecu sume u Motajici, pa su pomoc Save
dotjerivali u grad. Bosanskobrodska tvrdava bila je gradena prema
sistemu sto ga je oko 1670 godine razvio poznati francuski
inzinjer Sebastien Vauban. tako je Bosanskom Brodu pripala cast da
u njemu bude podignuta originalna i jedina od prvih utvrda ovog
tipa na nasem tlu prije Slavonskog Broda i Karlovca.
Tvrdava je bila podignuta na prostor izmedu danasnjeg prilaza
mostu na jednu, i nekoliko desetina metara zapadno od Robne Kuce
na drugu stranu. Glavni izlaz prema kopnu bio je na pocetku
Ljeninove ulice, iduci iz grada. Opkopi i glasije sirili su se do
u Donju Mahalu, prema istoku, a preko danasnje stare Osnoven Skole
prema zapadu.
Muslimansko groblje istocno od podvoznjaka u Lenjonovoj ulici,
nalazilo se vec izvan tvrdavskog sistema. Na obali Save nasuprot
Adi nalzio se obican podzid , dok su prema kopnu podignuta tri
bastiona za postavljane topova. Kroz juzni bastion, bio je prolaz
u grad, a ulicom zapadno pored suda izlazilo se prema Savi i
pontonskom mostu. taj prolaz se obicno zvao "Vodena Vrata". Citava
Ada, mnogo veca nego danas bila je takoder kao utvrda ali samo sa
zemljenim nasipima i palisadama, drvenim koljem poznabadanim u
zemlju. Grad je dakle bio sa obje prilazne strane osiguran
sistemom bastiona.
U vrijeme pohoda princa Eugena Savojskog na Sarajevo u oktobru
1697 Bosanski Brod nije pruzio nikakv otpor, jer, kako izgleda u
njemu tada jos nije bila prisutna vojska koja bi bila upucena u
nacin ratovanja primjeren ovom vremenu. Tvrdavu su, dakle uzalud
podigli strami inzenjeri za vojsku koju je tek trebalo nauciti na
ratovanje po Vaubanovom sistemu.
Vojska princa Eugena stigla je na povratku iz Sarajeva dana 5.
novembra do odale Save cestom koja je vodila iz Peratovca, danas
vec izumrlog sela sjeverno od Dervente, preko Koliba i Kricanova,
pa se tu prebacila pontonskim mostom na Vijus, i utaborila pored
Save istocno od danasnjeg utoka Glogovice.
Sledeceg dana, 6.novembra 1697, tvrdava Bosanski Brod je barutom
razorena i nije vise nikad obnovljena.
